Vanuit het publieke belang is het veiligheidsinstrument van een loods aan boord geborgd in de Scheepvaartverkeerswet. Dit instrument draagt bij aan een veilig en vlot verloop (in het bijzonder de afwikkeling) van het scheepvaartverkeer en de instandhouding van de bruikbaarheid van de scheepvaartwegen. Ook voorkomt en beperkt het de schade aan infrastructuur, milieu en leefomgeving. In de praktijk komt het er op neer dat we met het loodsen van zeeschepen een belangrijke bijdrage leveren aan de veiligheid van schip, bemanning en lading. Maar ook aan het economisch succes van de havens en de bescherming van publieke veiligheidsbelangen die spelen in het maritiem zeetransport.

Nederlands Loodswezen werkt in het belang van het publiek. Door een goed opgeleide registerloods aan boord van zeeschepen verplicht te stellen (Scheepvaartverkeerswet), wordt het risico dat gepaard gaat met het afwikkelen van het scheepvaartverkeer in de Nederlandse zeehavens ingeperkt. De kwaliteit van de loods en de dienstverlening als geheel is geborgd in de Loodsenwet. Dit wettelijke kader voor de regeling van de toelating tot het beroep van loods regelt de voorwaarden voor de uitoefening van dat beroep. Middels een eedaflegging, verordeningen, nadere voorschriften en reglementen geven we invulling aan de normstelling en standaarden voor de verplichtingen van de registerloodsen bij hun beroepsuitoefening. Het wettelijk vastgelegde tuchtrecht biedt het instrumentarium om individuele leden van de beroepsgroep waar nodig te corrigeren.

Registerloodsen als individuele beroepsbeoefenaren

De positie van de registerloods is in de Loodsenwet op een dusdanige wijze vastgesteld dat de registerloods een individuele beroepsbeoefenaar is, zelfstandig werkt en daarmee niet in dienst is noch in opdracht werkt van een entiteit die onder het ‘begrip” Nederlands Loodswezen valt. Hierdoor is de aansprakelijkheid tijdens de uitoefening van het beroep van de registerloods niet van toepassing op de entiteiten van Nederlands Loodswezen.

Voor het bepalen van het risicoprofiel van de registerloodsen als individuele beroepsbeoefenaren, is artikel 3 uit de Loodsenwet belangrijk. Dit artikel beperkt de aansprakelijkheid van registerloodsen tijdens de uitoefening van hun beroep, met uitzondering van opzet of grove schuld (exoneratie).

De registerloodsen zijn als individuele beroepsbeoefenaren georganiseerd binnen de bedrijfsorganisatie van Nederlands Loodswezen als aandeelhouder van Nederlands Loodswezen B.V. en Loodswezen Materieel B.V. Ook is de registerloods niet-beherend vennoot in een van de drie stille maatschappen Loodsenassociatie Amsterdam-IJmond, Loodsenassociatie Rotterdam Rijnmond/Noord en Loodsenassociatie Scheldemonden.

Nederlands Loodswezen B.V. geeft invulling aan de dienstverlening op het gebied van vlootbeheer en onderhoud, logistiek, planning en administratie bij het loodsen en het beloodsen van zeeschepen en de inning van het loodsgeld.

De loodsenassociaties zijn de – niet aan het rechtsverkeer deelnemende – samenwerkingsverbanden van de registerloodsen. Deze worden beheerd door Nederlands Loodswezen B.V. en zijn verantwoordelijk voor het doen loodsen van zeeschepen. De individuele registerloods loopt daarmee, als lid van een stille maatschap, een intern ondernemersrisico.

Loodswezen Materieel B.V. is juridisch eigenaar van de vloot.

Opvangen fluctuaties in de vraag naar loodsdiensten

Het risico op fluctuatie van de vraag naar loodsdiensten is afhankelijk van het scheepvaartaanbod en de wijzigingen in het loodsplichtstelsel. Gebruikmaken van de dienst is veelal verplicht en de Nederlands registerloodsen zijn de enige die de dienst verzorgt. De te betalen loodsgeldtarieven worden voorafgaande aan een kalenderjaar door de  ACM vastgesteld, op basis van een ingediend voorstel door de algemene raad van de Nederlandse Loodsencorporatie.

Bij een sterk toenemende vraag naar loodsdiensten loopt Nederlands Loodswezen het risico niet te kunnen voldoen aan de wettelijke eis van tijdige levering.

Bij een sterk afnemende vraag van de loodsdiensten gedurende een boekjaar, loopt Nederlands Loodswezen het risico dat gemaakte kosten niet door de voor dat jaar geldende tarieven worden gedekt. Door publieke inbedding van de loodsdienst is het niet goed mogelijk om andere diensten dan loodsdiensten aan te bieden. De Loodsenwet voorziet in toezicht op Nederlands Loodswezen door de ACM, de toedeling van bevoegdheden aan de ACM, de grondslagen van de loodsgeldtariefstructuur, de wijze van vaststelling van dat tarief en de grondslag voor de periodieke evaluaties. 

Wijzigingen van wettelijke verplichtingen, veranderende economische omstandigheden en ladingstromen en voortschrijdende techniek, kunnen invloed hebben op het scheepvaartaanbod. En ook op de wijze waarop Nederlands Loodswezen zijn diensten op dat moment heeft ingericht. Gelet op het grote aandeel vaste kosten is het voor Nederlands Loodswezen niet goed mogelijk om snel mee te bewegen met een plots afnemende vraag. Het Loodswezen heeft immers geïnvesteerd in een infrastructuur van mensen en middelen in 4 regio’s met in totaal 6 zeehavengebieden. Deze infrastructuur is toegespitst op het 24/7 kunnen nakomen van de verplichtingen die voortkomen uit de Loodsenwet en Scheepvaartverkeerswet. Ook kan een plots sterk toenemende vraag slechts in beperkte mate worden opgevangen met de bestaande loodsenformatie. Het opleiden van een volledig bevoegde registerloods neemt namelijk vele jaren in beslag. 

Risicobereidheid

We schatten de risico’s eerst in op kans en impact zonder interne beheersmaatregelen en zetten deze vervolgens af tegen onze risicobereidheid. Hieruit volgt een overzicht van de verschillende waarden van de risico’s. Dit overzicht vormt de basis voor het treffen van maatregelen om de risico’s te beperken. Wij zijn terughoudend in het nemen van risico’s. De loodsdienstverlening is ingebed in de Scheepvaartverkeers- en Loodsenwet. Wij kunnen het ons niet permitteren om niet aan onze wettelijke verplichtingen te voldoen. Bij de uitoefening van het operationele proces van loodsen en beloodsen kan de impact van een incident grote gevolgen hebben. De risico’s dienen daarbij dan ook zo laag mogelijk te worden gehouden.

"Scheepvaartafwikkeling is een vitaal proces"

"De gevolgen die de recente stremming van het Suez kanaal heeft op de wereldwijde supply-chains, maakt eens te meer duidelijk hoe afhankelijk we van deze logistieke ketens zijn en waarom scheepvaartafwikkeling is aangemerkt als vitaal proces voor Nederland. Met onze mensen en materieel stellen wij alles in het werk om het scheepvaartverkeer, 24/7 en 365 dagen per jaar, veilig en vlot af te handelen in de Nederlandse zeehavens en Vlaamse Scheldehavens."

Joost Mulder, voorzitter Nederlandse Loodsencorporatie

Risico’s per categorie

Risicocategorie

Beschrijving

Strategie

Hieronder vallen risico’s die een belemmering vormen voor de realisatie van de ondernemingsstrategie en/of ons bestaansrecht. Zij omvatten onder andere onzekerheden die betrekking hebben op of gepaard gaan met ontwikkelingen in ons concurrerend vermogen en/of maatschappelijke ontwikkelingen.

Operationeel

Hieronder vallen risico’s die de operationele activiteiten beïnvloeden. Deze omvatten onder andere onzekerheden die gerelateerd zijn aan de interne organisatie, informatiesystemen, onze reputatie en producten en diensten.

Financieel

Risico’s waarbij financieel verlies optreedt door de gehanteerde financiële structuur of instrumenten, of door het ontbreken van deugdelijke financiële controles.

Compliance

Hieronder vallen risico’s die voortvloeien uit wet- en regelgeving. Deze omvatten onder andere onzekerheden door het opereren in een omgeving met veel, complexe en veranderende wet- en regelgeving.

Financiële verslaggeving

Hieronder vallen risico’s die van invloed zijn op de betrouwbaarheid van de financiële verslaglegging.

Strategische risico’s

In deze paragraaf vindt u een beknopte omschrijving van de gedeelde key risks. Daarnaast leest u wat per risico (op hoofdlijnen) de beheersingsstrategie en de interne beheersmaatregelen zijn.

Informatiehuishouding en -beveiliging

Risico

Het risico dat door een niet op orde en onvoldoende beveiligde informatiehuishouding onjuiste, ongewenste, niet gevalideerde, en/of verouderde informatie zowel intern gebruikt als extern gedeeld wordt. Waardoor op basis van deze informatie foutieve beslissingen genomen worden, kwaliteit niet geborgd is, niet voldaan wordt aan wet- en regelgeving, boetes worden opgelegd en/of reputatieschade ontstaat.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen zet hoogwaardige soft- en hardware in waarmee de loods aan boord maximaal ondersteund wordt in zijn beroepsuitoefening en optimaal informatie uitwisselt met de keten. Nederlands Loodswezen ontwikkelt en implementeert beleid en procedures voor informatiebeveiliging en -beheer om een bestendige informatiehuishouding te waarborgen.

Beheersmaatregelen

Informatiebeveiliging is onderdeel van de ICT-strategie met daarbij een voorname rol voor de Chief Information Security Officer en de stuurgroep informatievoorziening. Er is een proces voor het melden en registreren van IT-gerelateerde beveiligingsincidenten geïmplementeerd. Ter verbetering van de informatiehuishouding zijn documenten gecategoriseerd en wordt documentmanagement verder doorontwikkeld door het invoeren van een documentmanagementsysteem. De voor de loodsen ondersteunende processen aan de wal zijn voorzien van moderne IT-middelen.
Verder heeft het Loodswezen een cyber risk verzekering, die niet alleen een financiële compensatie biedt maar ook ondersteuning in het crisis management bij een cybercrime.

Beschikbaarheid voldoende gekwalificeerde mensen

Risico

Het risico dat de doelgroep van potentiële loodsen en ondersteunende medewerkers versmalt, waardoor voldoende instroom van loodsen en medewerkers in gevaar komt.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen positioneert zich als aantrekkelijke organisatie in de maritieme sector door het hanteren van goede arbeidsvoorwaarden, zorgen voor goede arbeidsomstandigheden en door maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Nederlands Loodswezen is actief in arbeidsmarktcommunicatie om zo voldoende instroom te garanderen.

Beheersmaatregelen

Het organiseren van wervingscampagnes en het voeren van een actief promotiebeleid. Daarnaast onderhouden we contacten met zeevaartscholen en onderzoeken we hoe loodsenorganisaties in het buitenland hun instroom borgen. Met regelmaat voeren we medewerkers- en loodsentevredenheidsonderzoeken uit. In ontwikkeling zijn onder andere het opstellen van duurzaam inzetbaarheids- en communicatiebeleid. Daarnaast wordt het beleid voor het maatschappelijk verantwoord ondernemen verder uitgerold. Het Instellingsbestuur van de opleiding tot registerloods (OTR:MMP) heeft voor voldoende instroom van studenten een aantal additionele acties uitgezet.

Betrokkenheid bij eigen organisatie

Risico

Het risico van afnemende betrokkenheid van de loodsen bij de besturing, besluitvorming en uitvoering van taken binnen de eigen organisatie, waardoor kwaliteit en continuïteit van de loodsdienstverlening onder druk komt te staan.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen voert een actief beleid om de betrokkenheid en participatie van loodsen op peil te houden en verder uit te bouwen. Loodsen worden gestimuleerd om naast het loodswerk ook andere taken binnen de organisatie uit te voeren en zich verder te ontwikkelen.

Beheersmaatregelen

Actief beleid voeren voor de doorstroom van loodsen in nevenfuncties. Het inzetten van communicatiemiddelen om de participatie aan vergaderingen te vergroten. Verder worden er rondetafelgesprekken gehouden en diverse sociale activiteiten georganiseerd.

Innovatie

Risico

Het risico dat niet tijdig kan worden ingespeeld op maritieme innovatieve ontwikkelingen en de mogelijke effecten daarvan op de loodsdienstverlening.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen is een loodsdienst die wereldwijd vooroploopt in kwaliteit en veiligheid van dienstverlening en daarvoor benodigde innovaties. Nederlands Loodswezen neemt een actieve rol in relevante ontwikkelingen binnen het maritieme domein en houdt oog voor de vertaling naar praktische bruikbaarheid. Hierbij wordt ook rekening gehouden met een zo laag mogelijke belasting van het milieu.

Beheersmaatregelen

In het jaarplan is een doelstelling geformuleerd om innovatieve projecten voor de beloodsingsvloot uit te voeren. Samen met partners nemen we aan deze innovatieve projecten deel. Met kennisinstituten zoeken we samenwerking bij de optimalisatie van het onderhoud aan vaartuigen. Daarnaast wordt voor de toekomstige vloot ingezet op de verdere ontwikkeling van schepen met een lagere belasting van het milieu.

Politieke en bestuurlijke omgeving

Risico

Het risico dat binnen de politieke en bestuurlijke omgeving onvoldoende nautische kennis en begrip van het maritieme speelveld aanwezig is, waardoor beleidskeuzes worden gemaakt die onvoorziene effecten hebben op de continuïteit en kwaliteit van de organisatie en de loodsdienstverlening.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen draagt bij aan de totstandkoming van (inter)nationaal nautisch beleid en brengt het belang van het loodsen van zeeschepen bij politiek en beleidsbepalers onder de aandacht.

Beheersmaatregelen

Het voeren van een actieve dialoog met beleidsmakers en bestuurders op zowel (inter)nationaal niveau als regionaal niveau, zoals bijvoorbeeld met beleidsmakers en bestuurders van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, ACM en havenmeesters.

Covid-19-pandemie (fluctuerende vraag)

Door de covid-19-pandemie en de daarvoor genomen maatregelen heeft Nederlands Loodswezen een nieuw strategisch risico geïdentificeerd in 2020. Dit is toegevoegd aan het risicomanagementsysteem.

Risico

Het risico van een fluctuerende vraag naar loodsdiensten, waarbij omvang en duur onvoorspelbaar zijn. Hierdoor ontstaat er significante over- óf ondercapaciteit in mensen en materieel en komt de continuïteit en kwaliteit van de loodsdienstverlening in gevaar.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen streeft naar een organisatie die adequaat kan inspelen op een snel veranderende vraag zonder het veiligheidsniveau en de kwaliteit van de dienstverlening aan te tasten.

Beheersmaatregelen

Het vergroten van de flexibele schil in inzet van bemensing en materieel alsook het ontwikkelen van een strategische personeelsplanning. Verder een beter inzicht krijgen in de vraag naar loodsdiensten door het optimaliseren van juistheid en frequentie van reizenramingen. En tot slot de samenwerking met ketenpartners in de haven optimaliseren.

Operationele risico’s

Nederlands Loodswezen heeft de risico’s van het operationele proces die de veiligheid betreffen van mens en milieu en de arbeidsomstandigheden geïnventariseerd. Ook zijn er maatregelen getroffen om de kans op een incident, ongeval en schade te verkleinen. Belangrijke instrumenten om deze operationele risico’s in kaart te brengen, zijn de kwaliteitsmanagementsystemen ISPO, ISO en ISM.

Bij operationele risico’s denken wij in eerste instantie aan risico’s op het water. De grootste operationele risico’s voor Nederlands Loodswezen zijn gronding, aanvaring en brand waarbij beloodsingsmiddelen betrokken zijn. Het embarkeren en debarkeren van een loods op volle zee is een belangrijk operationeel risico dat bij Nederlands Loodswezen de volledige aandacht heeft.

Wij hebben een registratiesysteem om incidenten in kaart te brengen, om hiervan te leren en maatregelen te nemen om herhaling van een incident te voorkomen. Kwalitatief hoogwaardige beloodsingsmiddelen met voldoende gekwalificeerd en getraind personeel zijn daarbij onontbeerlijk.

Incidenten waarbij een loods tijdens de uitoefening van zijn beroep is betrokken, beschouwen we niet als een operationele risico’s voor Nederlands Loodswezen. De registerloods is immers een zelfstandig beroepsoefenaar en is niet in dienst bij een entiteit binnen Nederlands Loodswezen of daarbuiten. Dit laat onverlet dat het varen met zeeschepen in druk bevaren vaarwateren altijd risico’s met zich meebrengt. De risicobeheersmaatregelen die hiervoor worden genomen, liggen bij de bevoegde autoriteit. Het verplicht aan boord zetten van een goed opgeleide registerloods is een maatregel om dit risico te beheersen.

Covid-19-pandemie (bemensing)

Door de covid-19-pandemie en de daarvoor genomen maatregelen heeft Nederlands Loodswezen het volgende operationele risico geïdentificeerd in 2020. Dit is toegevoegd aan de meerjarenbegroting van 2021-2024.

Risico

Het risico dat op korte termijn, bijvoorbeeld vanwege een pandemie, loodsen en medewerkers uitvallen, waardoor de continuïteit en kwaliteit van de loodsdienstverlening in gevaar komt.

Beheersingsstrategie

Nederlands Loodswezen neemt adequate maatregelen in geval van uitval van loodsen en medewerkers.

Beheersmaatregelen

De implementatie van een bedrijfscontinuïteitsplan en de vorming van een crisisteam, bijvoorbeeld in omstandigheden als de covid-19-pandemie . We maken gebruik van moderne ICT-hulpmiddelen, planningstools en monitoringsinstrumenten. Daarmee optimaliseren we de beschikbaarheid en maken het medewerkers mogelijk vanaf verschillende locaties te werken. Nauw en structureel overleg met de sector en de autoriteiten staat er borg voor dat de loodsen hun werk zo veilig mogelijk kunnen uitvoeren.

Financiële risico’s

De belangrijkste financiële risico’s zijn het vaststellen van onjuiste tarieven, onvoldoende beschikbare financiering op lange termijn, het niet kunnen voldoen aan de verplichtingen op korte termijn en fraude.

Tarieven

Bij de meeste diensten van Nederlands Loodswezen gaat het om gereguleerde activiteiten. De tarieven daarvoor worden vooraf telkens voor een periode van twaalf maanden vastgesteld. Dat doet de ACM voor de Nederlandse havens en de Vlaamse minister van Mobiliteit voor de Vlaamse Scheldehavens. Als er onjuiste tarieven worden vastgesteld, kan de continuïteit in gevaar komen.

Om het risico op onjuiste tarieven te verkleinen, zijn de tariefvoorstellen gebaseerd op een onderliggend wetenschappelijk model voor het ramen van het aantal reizen. Verder zijn de kosten gebaseerd op de meest recente realisatie en zijn de tariefvoorstellen door een externe accountant onderzocht op de redelijkheid van de aannames en de juistheid van de berekeningen. Belangrijke bedrijfsrisico’s zijn verzekerd en het prijsrisico op brandstoffen (behoudens biobrandstoffen) is grotendeels afgedekt.

Financiering

Als er op de lange termijn onvoldoende financiering beschikbaar is, zijn we niet meer in staat om de noodzakelijke investeringen in bedrijfs- en beroepsondersteunende middelen te doen. Daardoor komen de kwaliteit van en de continuïteit in de bedrijfsvoering in gevaar. Om dit risico te verkleinen, zijn de looptijden van de financiering van de schepen met een lange levensduur aangegaan voor de gehele economische levensduur van de schepen. Zodoende is gedurende de economische levensduur geen herfinanciering nodig. Ook is de financieringsbehoefte op lange termijn jaarlijks opnieuw beoordeeld en getoetst aan de hand van een investerings- en financieringsplan voor de lange termijn.

Verplichtingen op korte termijn

Wordt er niet aan de verplichtingen op korte termijn voldaan, dan heeft dit als gevolg dat de uitvoering van de bedrijfsvoering in gevaar komt. Om dit risico te verkleinen, is het lange termijn-financieringsplan gebaseerd op het dieptepunt aan liquide middelen gedurende het boekjaar. Voor de aanwezige rekeningcourantfaciliteiten is slechts een gedeeltelijke benutting meegenomen. Verder is er veel aandacht voor juiste en snelle facturering van uitgevoerde diensten, stimulering van automatische incasso en actieve opvolging van overige incasso. Het betaalverkeer is verdeeld over twee banken, waardoor er altijd een alternatief kanaal beschikbaar is om gelden te ontvangen en betalingen uit te voeren.

Fraude

Fraude leidt er toe dat onterecht middelen uit de organisatie worden onttrokken. Daardoor komt de continuïteit van de bedrijfsvoering in gevaar of het resultaat onder druk te staan. Belangrijke maatregelen om dit risico te verkleinen, zijn een adequate inrichting van de administratieve organisatie en toegangsbeveiliging tot geautomatiseerde systemen. Ook de invulling van het ‘three lines of defence-principe’ is een essentiële maatregel. Dit verloopt via een afdeling audit en risk. Deze afdeling adviseert over de inrichting van de processen en toetst op het bestaan en de werking van de controles in die processen.
Het frauderisico wordt jaarlijks beoordeeld via een frauderisico-analyse en er zijn verzekeringen afgesloten voor het risico van fraude en cybercrime. Daardoor wordt het financiële gevolg van een eventuele fraude sterk gereduceerd.

Overige financiële risico’s

Nederlands Loodswezen maakt gebruik van afgeleide financiële instrumenten (derivaten) om bepaalde rente-en prijsrisico’s op brandstoffen zo veel mogelijk af te dekken. We voeren geen substantiële transacties in buitenlandse valuta uit en loopt daardoor geen valutarisico. Deze financiële instrumenten worden bij de financiële vaste activa in de jaarrekening toegelicht.

Financiële verslagleggingsrisico's

Hieronder vallen risico’s die van invloed zijn op de betrouwbaarheid van de financiële verslaglegging. Zoals het niet voldoen aan de inrichtingsvoorschriften, de aansluiting op de financiële administratie, de consistentie van de verschillende rapportages onderling en in de tijd, de (kwalitatieve) onderbouwing van balansposten en de tijdigheid waarop de verslaglegging gereed moet zijn. Om deze risico’s te verkleinen, hebben wij een risicomanagement- en controlesysteem ingericht zoals beschreven in het hoofdstuk over ons risicomanagement- en controlesysteem (begin van de risicoparagraaf).

Compliancerisico’s

Hieronder vallen risico’s die voortvloeien uit wet- en regelgeving. Deze omvatten onder andere onzekerheden door het opereren in een omgeving met veel, complexe en veranderende wet- en regelgeving.

Bij het risicoprofiel is al aangegeven dat de Loodsenwet voor Nederlands Loodswezen een belangrijke wet is. Hierin is de borging geregeld van een doelmatige loodsdienstverlening. Hieronder vallen de beroepsuitoefening van de registerloodsen, de ondersteuning daarbij en de financiering daarvan via de tarieven. Het niet voldoen aan de bepalingen van de Loodsenwet heeft als gevolg dat de continuïteit in en de kwaliteit van de taakuitoefening, zoals genoemd in de Loodsenwet (‘licence to operate’) in gevaar komen. Om deze risico’s te verkleinen, zorgen wij ervoor dat we

  • sturen op het naleven van de verordeningen vanuit de beroepsorganisatie (NLc);

  • de geaccrediteerde opleiding tot registerloods (Master in Maritime Piloting) verzorgen en dat voldoende kandidaat-studenten toegang krijgen tot de opleiding door het uitgeven van bewijzen tot deelname en het toekennen van studievergoedingen;

  • juist en tijdig het Tariefvoorstel indienen en verantwoorden over de uitgevoerde taken en activiteiten aan belanghebbenden.