Vanuit het publiek belang is het veiligheidsinstrument van een loods aan boord geborgd in de Scheepvaartverkeerswet. Dit instrument draagt bij aan een veilig en vlot verloop en in het bijzonder afwikkeling van het scheepvaartverkeer, de instandhouding van de bruikbaarheid van de scheepvaartwegen en het voorkomen en beperken van schade aan infrastructuur, milieu en leefomgeving.

In de praktijk komt het er op neer dat met het loodsen van zeeschepen een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de veiligheid van schip, bemanning en lading, het economisch succes van de havens en de bescherming van publieke veiligheidsbelangen die gepaard gaan met maritiem zeetransport.

Nederlands Loodswezen werkt in het belang van het publiek. Door een goed opgeleide registerloods aan boord van zeeschepen verplicht te stellen (Scheepvaartverkeerswet) wordt het risico dat gepaard gaat bij de afwikkeling van het scheepvaartverkeer in de Nederlandse zeehavens ingeperkt. De kwaliteit van de loods en de dienstverlening als geheel is geborgd in de Loodsenwet. De Loodsenwet geeft het wettelijke kader voor de regeling van de toelating tot het beroep van loods, en regelt de voorwaarden voor de uitoefening van dat beroep.

De organisatiestructuur van Nederlands Loodswezen is in de Loodsenwet op een dusdanige wijze vastgesteld dat de registerloods een individuele beroepsuitoefenaar is, zelfstandig werkt en daarmee niet in dienst is van noch in opdracht werkt van een entiteit die onder het begrip Nederlands Loodswezen valt. Hierdoor is de aansprakelijkheid tijdens de uitoefening van het beroep van de registerloods niet van toepassing op de entiteiten van Nederlands Loodswezen.

Voor het bepalen van het risicoprofiel van de registerloodsen als individuele beroepsbeoefenaren is artikel 3 uit de loodsenwet belangrijk. Artikel 3 beperkt de aansprakelijkheid van registerloodsen tijdens de uitoefening van hun beroep met uitzondering van opzet of grove schuld.

De registerloodsen zijn als individuele beroepsbeoefenaren overeenkomstig georganiseerd binnen de bedrijfsorganisatie van Nederlands Loodswezen. Deze bedrijfsorganisatie bestaat uit Nederlands Loodswezen B.V., Loodswezen Materieel B.V., de drie stille maatschappen Loodsenassociatie Amsterdam-IJmond, Loodsenassociatie Rotterdam Rijnmond/Noord en Loodsenassociatie Scheldemonden, en Kenniscentrum Loodswezen B.V. Nederlands Loodswezen B.V. geeft invulling aan de dienstverlening op het gebied van vlootbeheer en onderhoud, logistiek, planning en administratie bij het loodsen en het beloodsen van zeeschepen en de inning van het loodsgeld. Loodswezen Materieel B.V. is juridisch eigenaar van de vloot. De loodsenassociaties zijn de - niet aan het rechtsverkeer deelnemende - samenwerkingsverbanden van de registerloodsen, deze worden beheerd door Nederlands Loodswezen B.V. en zijn verantwoordelijk voor het doen loodsen van zeeschepen. De individuele registerloods loopt daarmee, als lid van een stille maatschap, een intern ondernemers-aansprakelijkheidsrisico.

Het risico op fluctuatie van de vraag naar loodsdiensten is grotendeels afhankelijk van het scheepvaartaanbod en de wijzigingen in het loodsplichtstelsel. Gebruikmaken van de dienst is veelal verplicht en Nederlands Loodswezen is de enige die de dienst verzorgd. Bij een sterk toenemende vraag naar loodsdiensten loopt Nederlands Loodswezen het risico niet te kunnen voldoen aan de wettelijke eis van tijdige levering. Bij een sterk afnemende vraag van de loodsdiensten loopt Nederlands Loodswezen het risico dat gemaakte kosten en investeringen niet worden gedekt. Door publieke inbedding van de loodsdienst is het niet goed mogelijk om andere diensten dan loodsdiensten aan te bieden. De loodsenwet voorziet in toezicht op Nederlands Loodswezen door de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de toedeling van bevoegdheden aan de ACM, de grondslagen van de loodsgeldtariefstructuur, de wijze van vaststelling van dat tarief en de grondslag voor de periodieke evaluaties.

Wijzigingen van wettelijke verplichtingen, veranderende economische omstandigheden en ladingstromen en voortschrijdende techniek kunnen invloed hebben op het scheepvaartaanbod en de wijze waarop Nederlands Loodswezen haar diensten nu heeft ingericht. Gelet op het grote aandeel vaste kosten is het voor Nederlands Loodswezen niet goed mogelijk om snel mee te bewegen met een plots afnemende vraag. Nederlands Loodswezen heeft immers geïnvesteerd in een infrastructuur van mensen en middelen in 4 regio’s met in totaal 6 zeehavengebieden, die is toegespitst op de verplichtingen die voortkomen uit de Loodsenwet en Scheepvaartverkeerswet. Ook kan een plots toenemende vraag moeilijk worden opgevangen aangezien het opleiden van een Registerloods vele jaren in beslag neemt.

Risicobereidheid

We schatten de risico’s eerst zonder interne beheersmaatregelen in op kans en impact en zetten deze vervolgens af tegen onze risicobereidheid. Hieruit kwam een overzicht van de verschillende waarden van de risico’s. Dit overzicht vormde de basis voor het treffen van maatregelen om de risico’s te beperken. Wij zijn terughoudend in het nemen van risico’s. De loodsdienstverlening is ingebed in de Scheepvaartverkeers- en Loodsenwet. Wij kunnen het ons niet permitteren om niet aan onze wettelijke verplichtingen te voldoen. Bij de uitoefening van het operationele proces van loodsen en beloodsen kan de impact van een incident grote gevolgen hebben. De risico’s dienen daarbij dan ook zo laag mogelijk gehouden te worden.

In onderstaande tabel hebben we per risicocategorie uitgewerkt welke risico’s we hieronder verstaan.

Risicocategorie

Beschrijving

  

Strategie

Hieronder vallen risico’s die een belemmering vormen voor de realisatie van de ondernemingsstrategie en/of ons bestaansrecht. Zij omvatten onder andere onzekerheden die betrekking hebben op of gepaard gaan met ontwikkelingen in ons concurrerend vermogen en/of maatschappelijke ontwikkelingen.

Operationeel

Hieronder vallen risico’s die de operationele activiteiten beïnvloeden. Deze omvatten onder andere onzekerheden die gerelateerd zijn aan de interne organisatie, informatiesystemen, onze reputatie en producten/diensten.

Financieel

Risico’s waarbij financieel verlies optreedt ten gevolge van de gehanteerde financiële structuur of instrumenten, of door het ontbreken van deugdelijke financiële controles.

Compliance

Hieronder vallen risico’s die voortvloeien uit wet- en regelgeving. Deze omvatten onder andere onzekerheden door het opereren in een omgeving met veel, complexe en veranderende wet- en regelgeving.

Financiële verslaggeving

Hieronder vallen risico’s die van invloed zijn op de betrouwbaarheid van financiële verslaglegging.

Strategische risico’s

In deze paragraaf hebben we een beknopte omschrijving opgenomen van de gedeelde key risks zoals deze zijn opgenomen in de meerjarenbegroting 2019-2022. Daarnaast hebben we per risico op hoofdlijnen de interne beheersmaatregelen benoemd.

Informatiehuishouding en -beveiliging

Risico

Het risico dat door een niet op orde zijnde en onvoldoende beveiligde informatiehuishouding onjuiste, ongewenste, niet gevalideerde, en/of verouderde informatie zowel intern gebruikt als extern gedeeld wordt, waardoor op basis van deze informatie foutieve beslissingen genomen worden, kwaliteit niet geborgd is, niet voldaan wordt aan wet- en regelgeving, boetes worden opgelegd en/of reputatieschade ontstaat.

Beheersmaatregel

Investeren in de loodsdienst betekent ook investeren in de kwaliteit van de organisatie. Bij kwaliteit van de organisatie is een van de speerpunten de kwaliteit van onze IT-infrastructuur en informatiehuishouding.

Wij zetten daarbij in op hoogwaardige soft- en hardware waarmee de loods aan boord maximaal ondersteund wordt in zijn beroepsuitoefening en optimaal informatie uitwisselt met de keten. De ondersteunende processen aan de wal worden voorzien van moderne IT-middelen. Wij ontwikkelen en implementeren beleid en procedures voor informatiebeveiliging en -beheer om een bestendige informatiehuishouding te waarborgen. Daarom hebben wij de rol van Chief Information Security Officer toegekend en een informatiebeveiligingstuurgroep in het leven geroepen en een proces voor het melden en registreren van IT-gerelateerde beveiligingsincidenten geïmplementeerd.

Beschikbaarheid voldoende gekwalificeerde mensen

Risico

Het risico dat de doelgroep van potentiële loodsen en ondersteunende medewerkers versmalt, waardoor voldoende instroom van loodsen en medewerkers in gevaar komt.

Beheersmaatregel

Nederlands Loodswezen positioneert zich als aantrekkelijke organisatie in de maritieme sector. Dat doen wij door het hanteren van goede arbeidsvoorwaarden, goede arbeidsomstandigheden en door maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Wij voeren een actief en breed arbeidsmarktcommunicatiebeleid om voldoende instroom te garanderen.

Door de invoering van een nieuw stelsel van loodsplicht lijkt het aantal scheepsbewegingen in de nabije toekomst af te gaan nemen, de werkelijke impact is bij het schrijven van het jaarverslag nog niet bekend. Echter indien het scheepvaartaanbod door de invoering van loodsplicht nieuwe stijl werkelijk structureel afneemt kan daardoor dit risico in toekomst minder groot worden.

In 2019 hebben wij onder andere de volgende concrete acties ondernomen: een benchmarkonderzoek naar arbeidsvoorwaarden, een medewerkerstevredenheidsonderzoek, uitvoering geven aan duurzame inzetbaarheid, contacten onderhouden met zeevaartscholen, participatie in maritieme events en een wervingscampagne via social media. Hiervoor verwijzen wij naar de toelichting in de hoofdstukken waarin deze thema’s worden toegelicht.

Betrokkenheid bij eigen organisatie

Risico

Het risico van afnemende betrokkenheid van de loodsen bij de besturing, besluitvorming en uitvoering van taken binnen de eigen organisatie, waardoor kwaliteit en continuïteit van de loodsdienstverlening onder druk komt te staan.

Beheersmaatregel

Betrokkenheid van loodsen is een voorwaarde voor het goed functioneren van het systeem van besluitvorming en bestuur.

Wij voeren een actief beleid teneinde de betrokkenheid en participatie van loodsen op peil te houden en verder uit te bouwen. Wij stimuleren loodsen om naast het loodswerk ook andere taken binnen de organisatie uit te voeren en zich verder te ontwikkelen.

Innovatie

Risico

Het risico dat niet tijdig kan worden ingespeeld op maritieme innovatieve ontwikkelingen en de mogelijke effecten daarvan op de loodsdienstverlening.

Beheersmaatregel

Wij zijn een loodsdienst die wereldwijd vooroploopt in kwaliteit en veiligheid van dienstverlening en daarvoor benodigde innovaties. Wij nemen een actieve rol in relevante ontwikkelingen binnen het maritieme domein en houden oog voor de vertaling naar de praktische bruikbaarheid daarvan. Dit doen we bijvoorbeeld door lidmaatschappen en deelname aan nationale en internationale overlegorganen en innovatieprojecten, zodat we op de hoogte zijn van de ontwikkelingen op dit gebied en hieraan onze bijdrage kunnen leveren.

Politieke en bestuurlijke omgeving

Risico

Het risico dat binnen de politieke en bestuurlijke omgeving onvoldoende nautische kennis en begrip van het maritieme speelveld aanwezig is waardoor beleidskeuzes worden gemaakt die onvoorziene effecten hebben op de continuïteit en kwaliteit van de organisatie en de loodsdienstverlening.

Beheersmaatregel

Wij dragen bij aan de totstandkoming van en zijn nauw betrokken bij de besluitvorming van (inter)nationaal nautisch beleid en brengen het belang van het loodsen van zeeschepen bij politiek en beleidsbepalers onder de aandacht door kennis te delen. Daarmee borgen wij onze inbedding aan de publieke kant van de samenleving en de toepasbaarheid van wetgeving die de loodsdienstverlening raakt.

Operationele risico’s

Nederlands Loodswezen heeft de risico’s van het operationele proces met betrekking tot veiligheid van mens en milieu en arbeidsomstandigheden geïnventariseerd en maatregelen getroffen om de kans op een incident, ongeval en schade te verkleinen.

Belangrijke instrumenten om deze operationele risico’s in kaart te brengen, zijn de kwaliteitsmanagementsystemen ISPO, ISO en ISM. Bij operationele risico’s denken wij in eerste instantie aan risico’s op het water. Gronding, aanvaring en brand waarbij beloodsingsmiddelen betrokken zijn, zijn de grootste operationele risico’s voor Nederlands Loodswezen B.V. Het embarkeren en debarkeren van een loods op volle zee is een belangrijk operationeel risico dat bij Nederlands loodswezen de grootste aandacht geniet. Wij hebben een registratiesysteem om incidenten in kaart te brengen, hier lering uit te trekken en maatregelen te nemen om zo de kans op herhaling te voorkomen. Kwalitatief hoogwaardige beloodsingsmiddelen met voldoende gekwalificeerd en getraind personeel is daarbij onontbeerlijk.

Wij beschouwen een incident waarbij een loods tijdens de uitoefening van zijn beroep is betrokken, niet als een operationeel risico voor Nederlands Loodswezen. De registerloods is immers een zelfstandig beroepsoefenaar en is niet in dienst bij een entiteit binnen Nederlands Loodswezen of daarbuiten. Dit laat onverlet dat het varen met zeeschepen in druk bevaren vaarwateren altijd risico’s met zich meebrengt. De risicobeheersmaatregelen die hiervoor worden genomen, liggen bij de bevoegde autoriteit, waarbij het verplicht aan boord zetten van een goed opgeleide registerloods een maatregel is om dit risico te beheersen.

Financiële risico’s

De belangrijkste financiële risico’s zijn het vaststellen van onjuiste tarieven, onvoldoende beschikbare financiering op lange termijn, het niet kunnen voldoen aan de verplichtingen op korte termijn en fraude.

De meeste diensten van Nederlands Loodswezen betreffen gereguleerde activiteiten, waarvan de tarieven vooraf telkens voor een periode van twaalf maanden worden vastgesteld door de ACM voor de Nederlandse havens en de Vlaamse minister van Mobiliteit voor de Vlaamse Scheldehavens. Indien er onjuiste tarieven worden vastgesteld, kan de continuïteit in gevaar komen. Om het risico op onjuiste tarieven te mitigeren worden de tariefvoorstellen gebaseerd op een onderliggend wetenschappelijk model voor het ramen van het aantal reizen, worden de kosten gebaseerd op de meest recente realisatie en worden de tariefvoorstellen door een externe accountant onderzocht op de redelijkheid van de aannames en de juistheid van de berekeningen. Belangrijke bedrijfsrisico’s zijn verzekerd en het prijsrisico op brandstoffen (met uitzondering van biobrandstoffen) is afgedekt.

Indien er onvoldoende financiering op lange termijn beschikbaar is kunnen noodzakelijke investeringen in bedrijfs- en beroepsondersteunende middelen niet (meer) worden gedaan, waardoor de kwaliteit van en continuïteit in de bedrijfsvoering in gevaar komt. Om dit risico te mitigeren zijn de looptijden voor de financiering van bestaande materiële vaste activa met een lange levensduur aangegaan voor de gehele economische levensduur, waardoor gedurende de economische levensduur geen herfinanciering nodig is en wordt de financieringsbehoefte op lange termijn jaarlijks opnieuw beoordeeld en getoetst aan de hand van een langetermijnplan voor de investering en financiering.

Indien er niet aan de verplichtingen op korte termijn voldaan wordt, heeft dit als gevolg dat de uitvoering van de bedrijfsvoering eveneens in gevaar is. Om dit risico te mitigeren is het langetermijnplan voor de financiering gebaseerd op het dieptepunt aan liquide middelen gedurende het boekjaar en is voor de aanwezige rekening courant faciliteiten slechts een gedeeltelijk benutting meegenomen. Verder krijgt snelle facturering van uitgevoerde diensten, stimulering van automatische incasso en actieve opvolging overige incasso veel aandacht. Het betaalverkeer is verdeeld over twee banken, waardoor er altijd een alternatief kanaal beschikbaar is om gelden te kunnen ontvangen en betalingen te kunnen uitvoeren.

Fraude leidt er toe dat onterecht middelen uit de organisatie worden onttrokken, met als gevolg dat de continuïteit van de bedrijfsvoering in gevaar komt of het resultaat onder druk komt te staan. De belangrijkste maatregelen om dit risico te mitigeren zijn een adequate inrichting van de administratieve organisatie en toegangsbeveiliging tot geautomatiseerde systemen en de invulling van het zogenoemde 'three lines of defence'-principe, via een afdeling audit en risk, die adviseert over de inrichting van de processen en ook toetst op bestaan en werking van de controles in die processen.

Het frauderisico wordt jaarlijks beoordeeld via een frauderisico analyse en er zijn verzekeringen afgesloten voor het risico van fraude en cybercrime, waardoor het financiële gevolg van een eventuele fraude sterk gereduceerd wordt.

Nederlands Loodswezen maakt gebruik van afgeleide financiële instrumenten (derivaten) om bepaalde rente-, valuta- en prijsrisico’s zoveel mogelijk af te dekken. Deze financiële instrumenten worden bij de financiële vaste activa in de jaarrekening toegelicht.

Financiële verslagleggingsrisico's

Hieronder vallen risico’s die van invloed zijn op de betrouwbaarheid van financiële verslaglegging, zoals het niet voldoen aan de inrichtingsvoorschriften, de aansluiting op de financiële administratie, de consistentie van de verschillende rapportages onderling en in de tijd, de (kwalitatieve) onderbouwing van balansposten en de tijdigheid waarop de verslaglegging gereed moet zijn. Om deze risico’s te mitigeren hebben wij een risicomanagement- en controlesysteem ingericht zoals beschreven in het hoofdstuk over ons risicomanagement- en controlesysteem (begin van de risicoparagraaf).

Wet- en regelgevingrisico’s

Hieronder vallen risico’s die voortvloeien uit wet- en regelgeving. Deze omvatten onder andere onzekerheden door het opereren in een omgeving met veel, complexe en veranderende wet- en regelgeving.

Bij het Risicoprofiel is al aangegeven dat de Loodsenwet voor Nederlands Loodswezen een belangrijke wet is. Hierin is de borging van een doelmatige loodsdienstverlening waaronder de beroepsuitoefening van de registerloodsen, de ondersteuning daarbij en de financiering daarvan via de tarieven geregeld. Het niet voldoen aan de bepalingen van de Loodsenwet heeft als gevolg dat de continuïteit in en de kwaliteit van de taakuitoefening genoemd in de Loodsenwet ('licence to operate') in gevaar komt.

Om deze risico’s te mitigeren zorgen wij ervoor dat:

  • wij sturen op het naleven van de verordeningen vanuit de beroepsorganisatie (NLc);

  • wij de geaccrediteerde opleiding tot registerloods (Master in Maritime Piloting) verzorgen, voldoende kandidaat-studenten toegang krijgen tot de opleiding door het uitgeven van bewijzen tot deelname en het toekennen van studievergoedingen;

  • wij juist en tijdig het Tariefvoorstel indienen en verantwoorden over de uitgevoerde taken en activiteiten aan belanghebbenden.